Het aanbod kwam van Sjaak Swart, de 87-jarige ‘Mister Ajax’. De oud-rechtsbuiten van Ajax vroeg Robert Zwaanswijk aan het begin van de zomer of hij belangstelling had voor een signeersessie met Wout Weghorst, de boomlange pinchhitter van de Amsterdamse club. Een populaire speler als Weghorst zou hij normaal gesproken zo doen, zegt Zwaanswijk, handelaar in bijzondere voetbalshirts. Maar niet in de transferperiode. En zeker niet met de hardnekkige geruchten over een terugkeer van Weghorst naar Besiktas, een van de acht clubs waarvoor de reservespits van Ajax eerder speelde.

Stel, zegt Zwaanswijk, dat Weghorst volgend seizoen inderdaad in Turkije speelt. Blijft hij mooi zitten met zestig bij de Ajax-fanshop ingekochte shirts die hij tegen betaling heeft laten signeren. Hoeveel geld hij spelers voor handtekeningen moet betalen, wil Zwaanswijk niet zeggen. „Vinden die jongens niet leuk.”

De 57-jarige ondernemer zit in zijn kantoor op een bedrijventerrein in het Westland. Aan de muur hangen ingelijste shirts van bekende spelers. Een etage lager staan rekken met vierduizend oude voetbalshirts. Zwaanswijk draagt een zwart T-shirt met een grote foto van een piepjonge Diego Maradona aan de rand van een voetbalveld. Buenos Aires 1981, verduidelijkt hij. Met Boca Juniors speelde Maradona zijn eerste stadsderby tegen aartsrivaal River Plate. Onder de linkermouw van het shirt een glimp van een grote Ajax-tattoo. „Ik heb al 41 jaar een seizoenskaart.”

Zwaanswijk was vijf jaar geleden nog kassenbouwer. Toen hij door corona werkloos thuis zat, begon hij „voor de grap” een webshopje in voetbalshirts. Inmiddels heeft Kick and Rush Shop vier werknemers, onder wie zijn zonen Chris en Jamie. In het kantoor hangt tussen ingelijste voetbalshirts een wereldkaart met vlaggetjes bij de landen waarmee de webwinkel zaken heeft gedaan.

Memorabilia

Zwaanswijk is een van de Nederlandse ondernemers die de afgelopen jaren inhaakten op een internationale trend: sportmemorabilia als kunstwerken aan de muur. In de Verenigde Staten gelden sporttrofeeën al decennia als waardevol erfgoed. Een door Babe Ruth gesigneerde honkbal, door Michael Jordan gedragen basketbalsneakers, zelfs een toegangskaartje van Jordans debuutwedstrijd voor de Chicago Bulls in 1984; ze brengen fortuinen op. Europa en Azië zijn bezig met een inhaalslag, vooral op voetbalgebied. Hoe opereert deze markt? Wie zijn de verzamelaars? En hoe interessant is deze ontwikkeling voor topvoetballers?

De oudste Nederlandse webwinkel voor gesigneerde sportmemorabilia heet De Hand van Maradona. Bij de oprichting tien jaar geleden bestond er nog geen markt, zegt mede-oprichter Harm Jan Deuring. Het verklaart waarom van de grootste Oranje-speler aller tijden, de in 2016 overleden Johan Cruijff, nauwelijks officiële sportmemorabilia in omloop zijn. „Eeuwig zonde”, volgens Deuring.

Van andere legendarische spelers als Diego Maradona, Lionel Messi en Cristiano Ronaldo kan Deuring tal van gesigneerde shirts, schoenen en foto’s leveren. De Hand van Maradona is namelijk de exclusieve partner voor de Benelux van Icons. Dat Britse bedrijf vervaardigt op industriële schaal sportmerchandise en heeft vele sportsterren en clubs exclusief onder contract staan.

Kijk op de Icons-site en verbaas je over de video’s van signeersessies met Messi, Cristiano Ronaldo, Luka Modric, en Lamine Yamal. Wereldsterren die lopendebandwerk doen: met hulp van assistenten signeren ze anderhalf uur lang bergen shirts, bakken vol schoenen, en stapels foto’s.

‘The Home of Official Messi Merchandise’, zoals Icons zich afficheert, heeft 379 verschillende Messi-items te koop. Een van de goedkoopste aanbiedingen is een gesigneerd en ingelijst Argentinië shirt. Vraagprijs: omgerekend 1.737 euro. Liefhebbers kunnen ook een gepersonaliseerde handtekening van Messi bestellen. Voor 6.400 euro tekent de Argentijnse voetballer in het Spaans met: Para [de naam van de opdrachtgever], con afecto…

Clubhopper

Voor zo’n signeersessie kregen internationale topspelers tien jaar geleden enkele tienduizenden euro betaald, zegt Deursing. Nu gaat dat volgens hem om tonnen. Zelf organiseerde hij signeersessies met Nederlandse sterren als Marco van Basten, Frank Rijkaard, Ruud Gullit, Dennis Bergkamp en de Finse Ajax-coryfee Jari Litmanen. Hun handtekeningen zijn een stuk betaalbaarder dan die van Messi en co. Een door ‘San Marco’ gesigneerd AC Milan-shirt kost 299 euro, een shirt met ook de handtekeningen van Van Bastens Milanese teamgenoten Rijkaard en Gullit erbij 799 euro.

Van welke spelers gaat het hart van zijn clientèle sneller kloppen? Dat luistert nauw, zegt Zwaanswijk. Zijn Kick and Rush Shop organiseert buiten de transferperiodes twee tot drie signeersessies per maand. Wie hij daarvoor uitnodigt? Voor een tekensessie met de huidige bondscoach van Oranje bedankte hij onlangs. „Ronald Koeman was een clubhopper. Die heeft zowel voor Ajax, PSV als Feyenoord gespeeld. Welke Feyenoord-supporter hangt een oud-Ajacied aan de muur?”

Echte clubmensen wil Zwaanswijk. En dus werkte hij met Feyenoord-helden als József Kiprich, John de Wolf en Willem van Hanegem. Met Ajax-spelers als Wesley Sneijder, Sjaak Swart en Brian Brobbey. En in de toekomst zou hij graag zakendoen met bijvoorbeeld de Belgische oud-PSV-spits Luc Nilis, of Berry van Aerle, twaalf seizoenen ‘Turbo Berry’ op de rechterflank in Eindhoven.

Half augustus, een maand na het gesprek met Zwaanswijk, heeft hij in Amsterdam alsnog een sessie met Wout Weghorst. Weghorst blijft in Amsterdam en is als potentiële eerste spits van Ajax toch een populaire speler.

Legendes, daar gaat het om, beaamt collega Harm Jan Deuring. „Wat wij doen is de liefde, ultieme adoratie, bewondering en trots voor sporthelden dichterbij brengen.”

Maar wel minder dichtbij en minder romantisch dan het lijkt. Voor 3.000 euro koop de verzamelaar geen gesigneerd, in een wedstrijd gedragen shirt met zweet, bloed en tranen van Messi, Ronaldo of Kylian Mbappé. De handtekening is echt; als bewijs krijgt de koper een certificaat en soms ook een ‘tekenfoto’. Maar de krabbel staat vaak op een voor de gelegenheid gemaakte replica van het originele wedstrijdshirt. In een wedstrijd gedragen shirts of schoenen van topspelers, die zijn meer iets voor de grote veilinghuizen.

Sotheby’s, Christie’s en Heritage Auctions organiseren in de Verenigde Staten steeds vaker veilingen met sportsmemorabilia, vooral met honkbal-, basketbal- en autosport-items. Drie jaar geleden trok Sotheby’s wereldwijd de aandacht met een voetbalshirt in bezit van de Engelse oud-international Steve Hodge. De middenvelder was in 1986 zo gis om na afloop van de verloren WK-kwartfinale tegen Argentinië zijn shirt te ruilen met dat van Maradona. Vlak daarvoor had de kleine middenvelder met zijn linkerhand het ‘doelpunt van de eeuw’ gemaakt waar het bedrijf van Harm Jan Deursing zijn naam aan dankt.

Decennialang herhaalde Hodge tegen journalisten het „respectloos en volkomen verkeerd” te vinden het shirt te verkopen. Maar na de dood van Maradona in 2020 veranderde hij van gedachten. Hodge beëindigde de bruikleen van het shirt aan het Britse nationale voetbalmuseum in Manchester en gaf Sotheby’s een verkoopopdracht. De opbrengst: 7,1 miljoen pond.

En zulke bedragen komen vaker voor. In 2023 veilde Sotheby’s zes shirts van Messi, tijdens het door Argentinië gewonnen WK in Qatar gedragen, alle steeds alleen in de eerste helft. De opbrengst: 7,8 miljoen dollar.

Een branche waarin zoveel geld omgaat en waarin het verschil tussen echt en onecht lastig te beoordelen is, lokt uiteraard fraudeurs. „Er is zoveel rotzooi op de markt”, zegt Zwaanswijk. Nepshirts. Valse handtekeningen. En ook: valse echtheidscertificaten. De Hand van Maradona controleert tegen betaling handtekeningen op echtheid. Twee Amerikaanse bedrijven, Beckett en PSA, doen dat voor de internationale markt met teams van specialisten.

De verzamelaars zijn bijna allemaal mannen, zeggen Deursing en Zwaanswijk. Vrouwelijke klanten komen cadeautjes kopen voor hun partners of kinderen. En modebewuste jonge vrouwen zoeken soms oversized retro-shirts om als jurkje te dragen, zegt Zwaanswijk.

Hoe ouder de shirts, hoe mooier, zegt Zwaanswijk. Hij wijst op een rek met vintage shirts van Premier League-clubs, klaar voor transport naar Thailand. „Daar brengen ze meer geld op dan hier.” Heerenveen-shirts met pompeblêdsjes zijn in Azië eveneens geliefd. „Zien ze daar hartjes in.”

Zwaanswijk weet precies welke shirts zeldzaam zijn. Nostalgische Ajax-fans betalen grif 600 euro voor een origineel thuisshirt uit het seizoen 1987-1988, herkenbaar aan TDK als hoofdsponsor. Shirts van het nationale elftal van de Sovjet-Unie, met CCCP op de borst. De tricots van Veendam, AGOVV en andere verdwenen clubs.

Ook voor shirts met een soms dubieus verhaal weet hij liefhebbers. Veel gezocht bijvoorbeeld is het snel verbannen uit-shirt van Fiorentina, gedecoreerd met een lijnenspel waarin swastika’s te herkennen vielen. En de laatste tijd krijgt Zwaanswijk verzoeken voor gesigneerde Quincy Promes-shirts, de bij verstek tot 7,5 jaar gevangenisstraf veroordeelde vleugelspeler. Een signeersessie lijkt er voorlopig niet in te zitten.

Pronkstuk

De 57-jarige ondernemer Henk Jansen uit Amsterdam verzamelt sinds tweeënhalf jaar gesigneerde voetbalshirts. De kinderen gingen het huis uit, hij wilde iets leuks aan de muur. Hij besloot zich te beperken tot legendarische nummers 10, en niet meer dan één nummer 10 per club of nationaal elftal. Dat nummer heeft voor hem iets heiligs, zegt Jansen. Zijn vader speelde met dat nummer bij SVL, het horecaelftal van het Leidseplein. Zelf speelde hij met nummer 10 in de vierde klasse van de KNVB. En nu speelt zijn zoon met dit nummer.

Zijn eerste aankoop? Een Ajax-shirt van zijn held Jari Litmanen uit 1995, het jaar waarin de club de Champions League won. Daarna volgden onder meer shirts van Bergkamp, Gullit, Modric, Pelé, Ronaldinho, Totti en Zidane.

Bij het zevende ingelijste shirt in de huiskamer trapte zijn vrouw op de rem: zo was het wel genoeg. Boven de schouw hangt het pronkstuk van zijn collectie: een Argentinië-shirt van Maradona. „Als in de winter de haard brandt, kan ik blij worden van dat shirt, heel blij zelfs.”

En wat beleeft Jansen dan aan die dure handtekeningen op replica-shirts? „Als voetballiefhebber hebben deze spelers voor mij iets mythisch. De meesten heb ik live zien spelen. Die getekende shirts geven me het gevoel dat ik dichter bij ze kom.”

Correctie (26 augustus): in een eerdere versie van dit artikel stond dat Diego Maradona spits was. Hij speelde als middenvelder, dat is hierboven aangepast.